Średnik w zdaniu – kiedy go używać?

Znaki interpunkcyjne mogą pełnić w zdaniu bardzo różne funkcje. Niekiedy kończą myśl, nadają rytm, wskazują na wydźwięk danej wypowiedzi i jej nacechowanie emocjonalne, czy dają możliwość zaczerpnięcia oddechu. Jeśli chodzi o kropkę, przecinek, wykrzyknik czy znak zapytania, zasady ich użycia są raczej jasne. Sytuacja jest trochę bardziej skomplikowana w przypadku średnika. Warto zapoznać się z najważniejszymi zasadami języka polskiego dotyczącymi zastosowania i znaczenia tego znaku interpunkcyjnego.

Średnik

Średnik to charakterystyczny znak interpunkcyjny, który jest połączeniem kropki oraz przecinka. Jego głównym zadaniem jest rozdzielanie samodzielnych części danej wypowiedzi. Zastosowanie średnika zasadniczo różni się od zastosowania przecinka, ponieważ ma on rozdzielić te człony, które są równorzędne składniowo i logicznie.

Sama nazwa wskazuje na to, że jest to znak pośredni między przecinkiem a kropką. Ma bardziej zasadniczą funkcję niż przecinek, jednak nie kończy wypowiedzi tak jak kropka.

Kiedy używa się średnika?

Średnik to najmniej oczywisty znak interpunkcyjny, którego wykorzystanie jest często pomijane. Może on pełnić funkcję środka stylistycznego, dzięki któremu dany tekst zyskuje charakter.

Bardzo często osoby piszące różne teksty czy artykuły, pomijają jego zastosowanie, co wynika albo z niewiedzy, albo obawy, czy postąpi się zgodnie z zasadami języka polskiego. Umiejętne stosowanie znaków interpunkcyjnych może całkowicie odmienić charakter wypowiedzi i dodać jej innego wydźwięku.

Jeżeli w danym zdaniu równorzędne części wypowiedzi oraz dopowiedzenia oddzieli się przecinkiem, jego ogólny sens zostanie zmieniony. W takim przypadku czytelnik może pogubić się w odbiorze informacji. Wszelkie informacje zawarte w zdaniu zlepią się w jedną, długą wypowiedź, w której trudno wyselekcjonować dane części. Takie zabiegi interpunkcyjne mogą nawet doprowadzić do tego, że  czytelnik ominie dany fragment, albo nie przyswoi go ze zrozumieniem.

Z kolei jeżeli we fragmencie wypowiedzi zastosuje się średnik, sen jest ten sam, ale czytelnik łatwiej będzie mógł go dostrzec. Jednak nie można wpadać ze skrajności w skrajność. Używanie zbyt dużej ilości znaków interpunkcyjnych może zniechęcić do czytania i zmęczyć.

Kiedy jeszcze powinno się używać średnika?

Ponadto średnika można także używać w kilku innych przypadkach. Jednym z popularniejszych zastosowań jest oddzielanie za jego pomocą informacji, które zawarto w definicjach znajdujących się w atlasach, słownikach czy encyklopediach. W ten sposób wypowiedzi nie zlewają się w jedną całość i bardzo łatwo, zarówno wizualnie jak i logicznie można oddzielić jedne od drugich.

Kolejnym przypadkiem są wypowiedzi bardziej rozbudowane, w których już wiele razy użyto przecinka. Jak wspomniano wcześniej, wstawianie zbyt dużej ilości takich samych znaków męczy czytelnik i utrudnia wyłapanie głównego sensu wypowiedzi.

Średnik świetnie oddziela od siebie poszczególne grupy pojęć w wypowiedziach naukowych i specjalistycznych, gdzie świetnie oddziela od siebie poszczególne grupy pojęć. Można też wprowadzić go w wyliczeniach punktowych o ile poszczególne wypowiedzi będące wyliczeniami nie są pełnymi zdaniami.

Kiedy w takim razie stosuje się kropkę i przecinek?

Skoro średnik jest znakiem pośrednim między kropką a przecinkiem, warto także omówić kiedy dokładnie powinno się używać te dwa znaki interpunkcyjne. Oczywistym jest, że kropką trzeba zakończyć każde zdanie oznajmujące. Częstym błędem jest zastępowanie kropki znakiem zapytania w zdaniach, w których pojawia się spójnik jak.

Kolejnym miejscem zastosowania kropki są skróty. Warto przypomnieć, że jej użycie w takim wypadku jest zależne od kilku czynników. Przede wszystkim nie stawia się jej, gdy ostatnia litera skrótu jest jednocześnie ostatnią literą wyrazu, który się skraca np. mgr, dr. Jeżeli chcemy skrócić nazwy kilkuwyrazowe kropkę stawia się na końcu np. np., jeżeli jednak chcemy skrócić nazwy kilkuwyrazowe, który drugi lub następny człon zaczyna się samogłoską kropkę trzeba wstawić po każdej z liter.

Jeśli chodzi o przecinek, kwestia jest zastosowania jest trochę bardziej skomplikowana niż ma to miejsce w przypadku kropki. Ten znak interpunkcyjny przede wszystkim oddziela od siebie zdania podrzędne i nadrzędne, a także przeciwstawne i wynikowe. Należy jednak zapamiętać, że nie stosuje się go w przypadku zdań rozłącznych i łącznych.

Innym zastosowaniem przecinka są oczywiście wszelkie wtrącenia do wypowiedzi, wyliczenia i dopowiedzenia. Zgodnie z zasadami języka polskiego są pewne wyrazy przed którymi zawsze lub prawie zawsze powinno się wstawić przecinek np. „który”.

Inne znaki interpunkcyjne

W wypowiedziach pisemnych stosuje się jeszcze kilka innych znaków interpunkcyjnych. Jednym z nich jest myślnik (łącznik). Służy on np. do zapisu wyrażeń złożonych, które łączą dwa słowa w jedno, a także np. do wymieniania poszczególnych cech danej rzeczy.

W tekstach stosuje się także wielokropek. Jednak należy pamiętać, że mimo swojej nazwy powinien się on składać tylko z trzech kropek. Tego znaku interpunkcyjnego nie powinno się nadużywać. Wielokropek przede wszystkim ma podkreślić emocje. Stosuje się go także tam, gdzie powinno się urwać zdanie lub zwrócić uwagę na to, że jego zakończenie jest zaskakujące.

Jeśli chodzi o wykrzyknik, jego zastosowanie jest bardzo proste. Ma on przede wszystkim wykazywać duże emocje, a także rozkazy czy nakazy. Warto także zaznaczyć, że zależnie od tego jak bardzo intensywne są dane emocje, można używać dwóch lub trzech wykrzykników. Niestety w dzisiejszych czasach bardzo często wykrzyknik jest nadużywany i wielu osób w prostych wypowiedziach zastępuje nim kropkę.

Ostatni jest znak zapytania. Jak sama nazwa wskazuje stosuje się go w wypowiedziach pisemnych, aby zadać pytanie. Także nie powinno się nadużywać jego ilości. Jak wspomniano wcześniej czasem nieopatrznie stosuje się go w zdaniach zawierających sformułowanie „jak”, w których wystarczyłoby zastosować zwyczajną kropkę.

Jak najbardziej powinno się stosować średnik w zdaniu, kiedy tylko jest to wskazane. Za pomocą tego niepozornego znaku można oddzielić od siebie elementy wypowiedzi, a także je połączyć. Jest to bardzo ważny i znaczący środek stylistyczny, który niestety często jest pomijany. Dzięki poprawnemu stosowaniu średnika, można sprawić, że tekst będzie bardziej przejrzysty i czytelny. Umiejętne używanie znaków interpunkcyjnych wpływa na formę wypowiedzi oraz jej wydźwięk, należy o tym pamiętać.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Polecamy